Papağan Yuvası İçin Güvenli Malzeme Seçimi

İlk papağanımı, bir sultan papağanını eve getirdiğimde en çok uğraştığım konu yuva olmuştu. Kafesi seçmek kolaydı; ama içine koyduğum yuva kutusunun, tünek çubuklarının ve zemin malzemesinin ne kadar önemli olduğunu, kuşumun bir hafta içinde kutunun kenarını kemirip yutmaya başlamasıyla anladım. O gün öğrendiğim şey şu: papağan için "dekorasyon" diye bir şey yok. Yuvaya koyduğunuz her malzeme, eninde sonunda onun gagasından geçecek.

Sorun nerede başlıyor?

Papağanlar gagalarını el gibi kullanır. Tırmanır, tutunur, oyar, parçalar. Bu yüzden bir köpek yatağı seçerken "dayanıklı mı, yıkanabilir mi" diye sorarken, papağan yuvası seçerken sorduğumuz soru değişiyor: bu malzemenin küçük bir parçası yutulursa ne olur?

Benim en çok karşılaştığım üç problem şunlar:

• Kimyasal işlemler. Piyasadaki birçok ahşap kutu vernikli, boyalı ya da tutkalla birleştirilmiş. Vernik ve bazı tutkallar kuruduktan sonra bile gagalandığında parçacık bırakıyor.
• Lifli, iplikli dokular. Havlu, örgü kumaş, hasır ip… Papağan bunları çekiştirdiğinde iplik açılıyor ve parmaklarına dolanıyor. Ayak parmağını kaybeden kuş vakalarının büyük kısmı bu şekilde oluyor.
• Toz ve küf. Ucuz talaş ve bazı saman türleri toz yapıyor. Papağanların solunum sistemi son derece hassas; kafes zemininden yükselen ince toz kronik solunum sıkıntısına dönüşebiliyor.

Bir de kimsenin pek konuşmadığı bir şey var: sedir (cedar) ve çam talaşı. Bunlar hoş kokulu diye satılıyor ama içerdikleri uçucu yağlar (fenoller) kuş için tahriş edici. Kokunun kuvvetli olması, o maddenin havada olduğu anlamına geliyor.

Malzeme seçeneklerini yan yana koyalım

Aşağıdaki tabloyu kendi denemelerimden çıkardım. Yıllar içinde sultan, cennet papağanı ve bir de yaşlı bir Jako ile aynı malzemeleri farklı farklı test etme şansım oldu.

Yuva tasarımında dikkat ettiğim ölçüler

Malzeme kadar biçim de önemli. Kutunun kapısı, kuşun boyuna göre içeri rahat girip çıkacağı ama ışığın içeriyi tamamen doldurmayacağı büyüklükte olmalı. Sultan papağanı için yaklaşık 25x25x30 cm ölçüsünde bir kutu ve 7-8 cm çapında bir giriş deliği benim işimi gördü. Cennet papağanlarında ölçüler daha küçük, Jako gibi büyük türlerde ise ciddi biçimde artıyor.

İki detay hayat kurtarıyor:

1. Kutunun içine bir tırmanma yolu. Giriş deliğinin altına yatay çentikler açıyorum ya da ince bir işlenmemiş ahşap parçası vidalıyorum. Aksi halde kuş içeriye atlarken yumurtaların üstüne düşüyor.
2. Zeminde hafif bir çukur. Düz tabanda yumurtalar kenara kaçıyor. Tabanı hafif kavisli tutmak ya da bir avuç kavak talaşını ortada toplamak yeterli.

Bir de denetim kapağı ekliyorum: yandan menteşesiz, sürgülü küçük bir kapak. Yuvayı kontrol etmek için tüm kutuyu sökmek zorunda kalmıyorsunuz. Menteşe kullanacaksanız paslanmaz olsun; çinko kaplı metaller kemirildiğinde ağır metal zehirlenmesi riski taşıyor. Aynı sebeple kafes içinde galvaniz tel, kurşun ağırlıklı oyuncak ya da pirinç zincir bulundurmuyorum.

Yeni başlayan biri için önerim

Eğer ilk papağanınızı yeni aldıysanız, işi karmaşıklaştırmayın. Şu kombinasyon hem güvenli hem bütçe dostu:

• Verniksiz, vidalı birleşimli kayın ahşap yuva kutusu
• Zemin ve kutu içine tozsuz kavak talaşı ya da sıkıştırılmış kağıt pelet
• Tünek olarak kabuklu, doğal ağaç dalı (elma, dut, söğüt uygundur; k